Botaničar svjetskog glasa, jedno od brojnih velikih imena naše nauke i kulture, osnivač nekoliko naučnih disciplina, Josif Pančić – čovjek koji je najbolje poznavao i opisivao floru u našoj zemlji - rođen je 5. aprila 1814. godine u Bribiru (kod Senja). Osnovnu školu završio je u Gospiću, gimnaziju u Rijeci, filozofiju u Zagrebu, a medicinu u Budimpešti - doktorirao je na Medicinskom fakultetu 1842. godine sa disertacijom napisanom na latinskom jeziku. Ljekar po pozivu, a botaničar po naklonosti, od 1845. godine boravio je u Beču radi usavršavanja botaničkih nauka. Tamo upoznaje Vuka Karadžića, po čijem nagovoru odlazi u Srbiju 1846. godine, gdje najprije radi kao ljekar u fabrici stakla u Jagodini, zatim okružni fizikus u Jagodini i Kragujevcu, a 1856. god. postaje profesor Liceja u Beogradu.

Posjećivao je i istraživao mnoge planine i njihov biljni i životinjski svijet, a najviše se oduševljavao Kopaonikom, na kome je, kako se bilježi, boravio 18 puta – poslednji put 1886, u 72. godini života! Ovaj podatak dobija posebnu težinu ako se u obzir uzmu tadašnji uslovi pod kojima su takva putovanja organizovana i koliko su vremena zahtijevala. Po povratku sa Kopaonika, obratio bi se studentima: "Dopustite mi de se ovom prilikom poslužim lepom osobinom čovečijeg duha i da vas odvedem u jedan prekrasni kraj, u kome sam često i rado boravio da mu proučim prirodu, u kome sam svaki put nahodio što god novo da vidim ili čemu da se divim, kraj koji nisam nikad ostavljao, a da ne bih poželeo, da se još jednom tamo povrnem, a to je – Kopaonik i njegovo podgorje".

Kao univerzitetski profesor Pančić se posvetio i naučno-istraživačkom radu, posebno iz oblasti botanike, zoologije i geologije. Za 42. godine proučavanja prirode objavio je veliki broj naučnih djela iz navedenih oblasti. U naučnom svijetu Josif Pančić, proslavio se otkrivanjem endemske vrste omorike na planini Tari 1875. godine u selu Zaovinama. Naučni naziv ove omorike je "Picea omorika Pancic"!

Najljepši opis Kopaonika do sada, Pančić je dao u radu: "Kopaonik i njegovo podgorje" - objavljenom 1869. godine, a veoma zapaženo je i njegovo djelo "Flora Kneževine Srbije". Postavljen je za prvog rektora Velike škole u Beogradu 1866. godine, a poslije toga je još nekoliko puta izabran na isti položaj. Umro je 8. marta 1888. godine u Beogradu.

O njegovom životu i djelu objavljeno je preko 100 naučnih radova i rasprava. Veliku ljubav prema prirodi i nauci, Pančić je iskazao u svojoj želji da bude sahranjen na Kopaoniku. Želju su mu ispunili planinari Jugoslavije 7. jula 1951. godine, kada su posmrtne ostatke njega i njegove supruge Mileve, sahranili u kovčegu izrađenom od pančićeve omorike u mauzoleju na vrhu Kopaonika, koji od toga vremena nosi ime Pančićev vrh (2017 m/nv).

     
   
     
 
Pančićeva omorika je endemsko-reliktna vrsta crnogorice u našim krajevima, potomak onih, koje su u Evropi za vrijeme tercijara (prije ledenog doba) pokrivale velike prostore i povezivale evropske četinare sa srodnim porodicama. Njeni daleki rođaci danas se mogu naći u sjeveroistočnoj Aziji i na sjeverozapadu Sjeverne Amerike. Omorika raste na malom prostoru na tromeđi Bosne i Hercegovine, Crne Gore i Srbije. Prije nekoliko desetina miliona godina imala je daleko veći areal, no pred naletom nepovoljnih klimatskih uslova u vrijeme ledenog doba, jedino utočiste na cijelom svijetu, našla je u srednjem toku rijeke Drine.
Zahvaljujući posebnim klimatskim uslovima na Balkanskom poluostrvu, omorika je mogla da se održi do danas, kao predstavnik izumrle vegetacije. Vitka i graciozna, dostojanstveno gospodari strmim krečnjačkim liticama planine Tare. Mada se lako prepoznaje po karakterističnoj uskoj i elegantnoj krošnji, dugo je ostala skrivena od očiju botaničara. Kao reliktni biser autohtonih šumskih vrsta drveća, predstavlja predmet interesovanja svjetskih istraživača, ne samo zbog svoje izuzetne ljepote već i zbog njenih bioloških osobina.

Javlja se na vrlo strmim, kamenitim obroncima i kao pravi stanovnik stjenjaka, svojim uskim habitusom i vitkim stablom ukrašava litice Tare, te predstavlja u prirodno-naučnom smislu jednu od najvažnijih vrsta drveća u Evropi. Dostiže visinu do 30, pa čak i 40 metara, a u prečniku stablo – pravo i vitko sa piramidalnom krošnjom – može biti debelo i do 60 cm.

Pančić je, sakupljajući biljke u okolini planine Tare, još daleke 1855. godine prvi put čuo o neobičnom četinaru, koji je narod tog područja prozvao omorika. S obzirom na neprohodnost terena, mali areal na kom se ova vrsta može naći, te veoma nesigurne izvore informacija, ovaj endem je dugo ostao neotkriven. Nekoliko godina poslije prvih saznanja, Josif Pančić je, posjećujući isti region, došao u posjed nekoliko grančica ovog drveta, što mu je bilo dovoljno da shvati da se nalazi pred velikim otkrićem. Međutim, još uvijek mu nije pošlo za rukom da dođe do predjela koje nastanjuje nepoznata biljka. Tek 1875. godine, dvadeset godina poslije prvih tragova, uspio je da pronađe nekoliko stabala omorike. Ispostavilo se da je ova biljka ne samo jedna nova, u nauci do tada nepoznata, vrsta, već da je i tercijarni relikt i lokalni endem.

 
Vrh stranice Povratak na temu